Diagnoza Arbitrażu

Sąd Arbitrażowy przy Konfederacji Lewiatan - nowoczesna instytucja służąca przedsiębiorcom i szybkiemu rozwiązywaniu sporów gospodarczych

Diagnoza Arbitrażu

Funkcjonowanie prawa o arbitrażu i kierunki postulowanych zmian.

 

Fragment Wprowadzenia (B. Gessel-Kalinowska vel Kalisz):

Najprostsza definicja arbitrażu sprowadza się do stwierdzenia, że zwaśnione strony zgodnie wskazują osobę trzecią, która ma wydać wyrok rozstrzygający spór. Intuicyjnie można czuć, iż mowa jest tu o najstarszym sposobie rozstrzygania sporów, sięgającym kilku tysięcy lat wstecz. Arbitraż jest sposobem rozstrzygania sporów, rozwijającym się w wolnych społeczeństwach. Arbitraż bowiem, jak pisze J. Paulsson, jest kwestią filozofii politycznej, u podstaw której leży założenie, że ludzie powinni mieć swobodę w kreowaniu swych prywatnych relacji zgodnie ze swoją wolą, z zastrzeżeniem oczywiście iuris cogenstis prawa i zasad porządku publicznego. Im bardziej ustrój polityczny zmierza ku totalitarnemu, tym mniej wygodnym narzędziem jest arbitraż, gdyż nie zabezpiecza scentralizowanego planowania określonych dziedzin aktywności. Polska jest tu świetnym przykładem. Przed zasadniczymi zmianami naszego porządku politycznego w 1989 r. arbitraż nie był dozwolony w sprawach dotyczących sektora gospodarczego (jednostek gospodarki uspołecznionej) w relacjach krajowych. Orzecznictwem w tych sprawach zajmował się Państwowy Arbitraż Gospodarczy, będący jednym z państwowych organów orzeczniczych, który arbitrażem był jedynie z nazwy. A. W. Wiśniewski pisze, iż dopuszczenie do orzekania przez sąd arbitrażowy w tamtych czasach było postrzegane jako szczególna koncesja ze strony władzy państwowej, a sam arbitraż – jako instytucja niebezpieczna dla użytkowników i dla porządku prawnego. Przemiany natury politycznej sprzed ponad dwóch dekad spowodowały zmianę percepcji arbitrażu, a co za tym idzie – zmianę infrastruktury prawnej w tym obszarze.

W tym miejscu warto pokrótce prześledzić ewolucję współczesnego polskiego prawa arbitrażowego. Historię tę można podzielić na dwa etapy. Pierwszy etap zapoczątkowała wspomniana wcześniej zmiana, dokonana w 1989 r., która otworzyła możliwość rozstrzygania sporów przed sądem polubownym dla wszystkich podmiotów prawa w Polsce. Początkiem drugiego etapu jest nowela z 2005 r., której mocą została dodana część piąta k.p.c. poświęcona arbitrażowi. Nowe przepisy dostosowywały normy Kodeksu postępowania cywilnego do standardów międzynarodowych, zawartych w Ustawie Modelowej z 1985 r. Można z całą pewnością stwierdzić, iż polskie prawo arbitrażowe jest co do zasady prawem nowoczesnym i spełnia międzynarodowe standardy. Rok po polskiej nowelizacji z 2005 r., 7 lipca 2006 roku Komisja Narodów Zjednoczonych ds. Międzynarodowego Prawa Handlowego przyjęła zmianę Ustawy Modelowej, adaptując jej treść do zmieniających się wymogów nowoczesnej wymiany handlowej w świecie. Zmiany Ustawy Modelowej odzwierciedlają ogólną tendencję obserwowaną w prawie międzynarodowym i ustawodawstwach innych państw, zmierzającą do liberalizacji uregulowań arbitrażowych lub też liberalnej interpretacji istniejących unormowań. Polski ustawodawca nie dostosowywał treści części V k.p.c. do zmienionej Ustawy Modelowej, choć na pewno warto taką możliwość rozważyć. W doktrynie zgłaszane są postulaty zmian prawa arbitrażowego, które miałyby zliberalizować ograniczenia w rozpoznawaniu sporów. […]

Celem niniejszego opracowania jest przyczynienie się do rozpoczęcia szerokiej dyskusji o potrzebie zmiany prawa arbitrażowego w Polsce. Publikacja została podzielona na części nawiązujące do systematyki części V Kodeksu postępowania cywilnego, stąd też kolejno analizowane są: zagadnienia ogólne, zapis na sąd polubowny, skład sądu polubownego, właściwość sądu polubownego, postępowanie przed sądem polubownym i wyrok, jak również łącznie omówione postepowania post-arbitrażowe rozpoznające skargę o uchylenie wyroku arbitrażowego oraz postępowania w sprawie uznawania i wykonywania wyroków arbitrażowych. W ramach każdego zagadnienia autorzy po pierwsze porównywali przyjęte rozwiązania kodeksowe z Ustawą Modelową w wersji z 2006 r., a w niektórych przypadkach też z ustawodawstwem innych państw, po drugie zaś analizowali istniejące orzecznictwo oraz opracowali glosy do wybranych orzeczeń. Każda część zakończona jest zestawieniem kwestii, jakie zdaniem każdego z autorów powinny być przedmiotem pogłębionej dyskusji.

Autorzy reprezentują różne ośrodki akademickie: Akademię Leona Koźmińskiego, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Uniwersytet Wrocławski i Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Celem niniejszej publikacji nie było jednak ustalenie wspólnego stanowiska odnośnie do poszczególnych zagadnień, choć wiele wątków było dyskutowanych w trakcie prac. Mamy nadzieję, że opracowanie posłuży jako tworzywo do dalszej debaty nad propozycjami zmian części V Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Publikacja została wydana w ramach Projektu "Konkurencyjność Arbitrażu" współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego i można ją bezpłatnie otrzymać.

Zamów książkę.

Serdecznie zachęcamy do zapoznania się z niniejszą publikacją!